با پیشرفت فناوری‌های آبکاری و آلیاژسازی، زیورآلات بدلی و روکش‌شده بسیار شبیه به طلای واقعی ساخته می‌شوند. این موضوع باعث شده که تشخیص طلای اصل از اجناس تقلبی، فلزات روکش‌شده یا بدلیجات، به یکی از مهم‌ ترین مهارت‌ها هنگام خرید یا بررسی زیورآلات خانگی تبدیل شود. اگرچه مطمئن‌ ترین راه همیشه مراجعه به یک طلاساز با سابقه و استفاده از اسید یا دستگاه‌های طیف‌سنجی (XRF) است، اما چندین آزمون فیزیکی و شیمیایی خانگی وجود دارند که با دقت بالایی اصل بودن طلا را مشخص می‌کنند.

چرا طلاهای تقلبی ساخته می‌شوند؟

معمولاً در بازار با سه نوع طلای غیر‌اصل مواجه هستیم:

• بدلیجات آبکاری‌شده: فلزاتی مانند برنج، مس یا سرب که تنها لایه بسیار نازکی از طلا روی آن‌ها کشیده شده است.
• فلزات سنگین مشابه: آلیاژهایی که وزن و ظاهر مشابه طلا دارند اما فاقد طلا هستند.
• طلای با عیار پایین‌تر: قطعاتی که به عنوان ۱۸ عیار فروخته می‌شوند اما عیار واقعی آن‌ها ۹ یا ۱۲ است.

۱. بررسی کدهای استاندارد و حکاکی (انگ طلا) :

نخستین و سریع‌ترین قدم، بررسی دقیق ظاهر قطعه با یک ذره‌بین است. بر طبق قوانین بین‌المللی و مصوبات اتحادیه طلا، تمام زیورآلات طلای استاندارد باید کدهای نشان‌دهنده خلوص را روی بدنه خود حک شده داشته باشند.

این کدها معمولاً در بخش‌های داخلی انگشتر، روی قفل زنجیر یا پشت مدال‌ها ضرب می‌شوند:

• کدهای طلا: عدد 750 (۱۸ عیار)، 585 (۱۴ عیار) یا 916 (۲۲ عیار).
• حروف اختصاصی شهرها (در ایران): مانند T برای تهران، E برای اصفهان و M برای مشهد که همراه با یک عدد، کد کارگاه سازنده را مشخص می‌کنند.
• کدهای هشدارهنده (بدل یا روکش): کدهایی مثل GP (Gold Plated – روکش طلا)، GF (Gold Filled – طلاپوش‌شده) یا کد 925 (که مربوط به نقره اصل است و طلا نیست).

۲. تست مغناطیسی با آهنربای قوی :

طلا، نقره و پلاتین جزو فلزات نادیاب و غیرمغناطیسی (پارامغناطیس) هستند؛ به این معنا که تحت هیچ شرایطی به آهنربا نمی‌چسبند.

• روش انجام: یک آهنربای قوی (ترجیحاً آهنربای نئودیمیوم) را به قطعه نزدیک کنید.
• تحلیل نتیجه: اگر قطعه به سمت آهنربا جذب شد یا حرکت کرد، حتماً حاوی مقدار زیادی آهن، نیکل یا فلزات مغناطیسی است و طلای خالص یا ۱۸ عیار نیست.
• نکته مهم: عدم جذب قطعه به آهنربا به تنهایی اثبات‌کننده طلا بودن آن نیست، زیرا فلزاتی مانند مس و برنج نیز جذب آهنربا نمی‌شوند.

۳. تست کشیدن روی سرامیک بدون لعاب:

این آزمون بر پایه سختی فلزات و اثر رنگ باقی‌مانده از آن‌هاست.

• روش انجام: پشت یک کاشی یا بشقاب سرامیکی (بخشی که لعاب ندارد و زبر است) را انتخاب کنید. قطعه را با فشاری ملایم و کوتاه روی سرامیک بکشید.
• تحلیل نتیجه:
  • اگر ردِ به‌جامانده طلایی و زرد براق باشد، فلز شما طلای واقعی است.
  • اگر ردِ به‌جامانده خاکستری، تیره یا سیاه باشد، قطعه از جنس برنج، آهن یا بدلیجات است.

۴. تست سرکه سفید:

سرکه سفید یک اسید ضعیف است که با فلزات پایه سریعاً واکنش می‌دهد اما روی طلای خالص بی‌اثر است.

• روش انجام: قطعه را روی یک پارچه تمیز بگذارید و چند قطره سرکه سفید روی آن بریزید یا قطعه را ۵ دقیقه درون یک لیوان سرکه قرار دهید.
• تحلیل نتیجه: طلای اصل هیچ تغییر رنگی نمی‌دهد و درخشش خود را حفظ می‌کند. اما بدلیجات یا روکش‌های ضعیف پس از چند دقیقه واکنش داده، سیاه، سبز یا تیره می‌شوند.

۵. تست چگالی و وزن (تست ارشمیدس):

طلا فلزی فوق‌العاده سنگین و چگال است (چگالی طلای ۱۸ عیار حدود ۱۵.۵ گرم بر سانتی‌متر مکعب است).

• روش انجام: قطعه را روی ترازو دقیق وزن کنید (مثلاً ۱۰ گرم). سپس یک لیوان آب را روی ترازو بگذارید، آن را صفر کنید و قطعه را با یک نخ باریک کاملاً معلق درون آب فرو ببرید. عددی که ترازو نشان می‌دهد حجم قطعه است.
• تحلیل نتیجه: وزن اول را بر وزن درون آب تقسیم کنید. اگر عدد به‌دست‌آمده عددی بین ۱۵ تا ۱۶ بود، قطعه طلای ۱۸ عیار است.